De cesuur is één punt op de schaal
Elke toets heeft een maximale score. Ergens op de lijn van 0 naar dat maximum ligt het punt waar een onvoldoende overgaat in een voldoende. Dat punt is de cesuur, ook wel de zak-slaaggrens of grensscore genoemd.
De cesuur zegt alleen iets over die ene grens. Welk cijfer bij de andere scores hoort, volgt uit de omzetting die daarna wordt gekozen.
Absoluut of relatief
Er zijn twee manieren om de grens te leggen.
Absolute cesuur
De grens wordt vooraf bepaald, op basis van de inhoud van de toets: hoeveel vragen zijn er, hoe moeilijk zijn ze, wat moet een leerling minimaal kunnen? De uitkomst is een vast aantal punten of een percentage. Hoe de klas de toets maakt, verandert daar niets aan.
Het voordeel is duidelijkheid: je weet vooraf wat je moet halen. Het nadeel is dat een toets die onbedoeld te moeilijk uitvalt, veel onvoldoendes oplevert.
Relatieve cesuur
De grens wordt achteraf bepaald aan de hand van de resultaten van de groep. Bijvoorbeeld: de beste scores bepalen wat een 10 is, of een vast deel van de groep slaagt.
Het voordeel is dat een te moeilijke toets wordt gecorrigeerd. Het nadeel is dat je cijfer afhangt van hoe je klasgenoten het doen, en dat je vooraf niet weet waar de grens ligt.
Cito adviseert docenten om voor elke toets in elk geval een absolute normering te gebruiken. In de praktijk wordt die soms achteraf bijgesteld als een toets duidelijk niet deugde.
Gokkans bij meerkeuzevragen
Bij meerkeuzevragen haal je ook punten zonder iets te weten. Met vier antwoordopties gok je gemiddeld een kwart van de vragen goed. Bij een toets van 40 vragen zijn dat 10 punten die niets over je kennis zeggen.
Daarom wordt de cesuur bij meerkeuzetoetsen vaak hoger gelegd. Een veelgebruikte vuistregel past het percentage alleen toe op het deel boven de gokscore:
cesuur = gokscore + percentage × (maximum − gokscore)
Met 40 vragen, vier opties en 55 procent: 10 + 0,55 × 30 = 26,5 punten. Dat verklaart waarom je bij een meerkeuzetoets vaak 65 tot 70 procent goed moet hebben. Met cesuur berekenen reken je dit voor je eigen toets uit.
Van cesuur naar cijfer
Ligt de cesuur vast, dan moeten de overige scores nog een cijfer krijgen. Cito beschrijft de meest gebruikte methodes. De twee die je het vaakst tegenkomt:
- Lineair met een knik. Twee rechte lijnen: van een 1 bij 0 punten naar een 5,5 op de cesuur, en van de 5,5 naar een 10 bij de maximale score. Ligt de cesuur boven de helft, dan is een punt boven de grens meer waard dan een punt eronder.
- De examenformule met N-term.
9 × score ÷ maximum + N. Hier schuift de hele lijn omhoog of omlaag. Lees meer in wat is de N-term?
De gewone schoolformule, 9 × punten ÷ maximum + 1, heeft de cesuur op precies 50 procent. Dat is wat docenten bedoelen met een lineaire normering; zie de formule om een cijfer te berekenen.
Voorbeeld: dezelfde toets, drie grenzen
Een toets van 50 punten, omgezet met twee rechte lijnen:
| Cesuur | Voldoende vanaf | Cijfer bij 30 punten | Cijfer bij 40 punten |
|---|---|---|---|
| 50% | 25 punten | 6,4 | 8,2 |
| 60% | 30 punten | 5,5 | 7,8 |
| 70% | 35 punten | 4,9 | 7,0 |
Dezelfde 30 punten leveren dus een 6,4, een 5,5 of een 4,9 op. Wil je weten waarom je cijfer lager uitvalt dan je had uitgerekend, dan is de cesuur het eerste om na te vragen.
Voor docenten
Leg de cesuur en de omzetting vast vóórdat je nakijkt, en deel ze met je leerlingen. Een cijfertabel bij de toets maakt de beoordeling controleerbaar en voorkomt discussie achteraf.